• Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś

Przemiany Społeczno Ekonomiczne

Przemiany społeczno-gospodarcze ziemi lęborskiej w latach 1945-1975 to wypadkowa działania różnorodnych ogólnych i specyficznych dla gospodarki tego regionu czynników politycznych, społecznych, gospodarczych, technicznych, ekonomicznych i wielu innych.
Warunki ustrojowe, a w gospodarce socjalistycznej ponadto formy i metody kierowania gospodarką, kształtują zawsze podłoże, od którego zależą czynniki wpływające na rozwój i przemiany społeczno-gospodarcze, oraz określają siłę ich oddziaływania na procesy rozwojowe.
W zależności od przyjętego kryterium można różnie klasyfikować czynniki przemian społeczno-gospodarczych. Z punktu widzenia założeń rozwojowych ziemi lęborskiej w latach 1945-1975 można wyróżnić trzy etapy: 1 - odbudowy ze zniszczeń wojennych po powrocie ziemi lęborskiej do macierzy, 2 - rozwoju ekstensywnego, 3 - rozwoju intensywnego - programowanego w określonym systemie.
W pierwszym etapie koniecznością stało się jak najszybsze zasiedlenie i zagospodarowanie tego regionu. Na szybkie i sprawne zasiedlenie oraz na pierwsze przemiany społeczno-gospodarcze ziemi lęborskiej wywierały wpływ następujące (specyficzne w tym okresie) czynniki: niski w porównaniu z innymi regionami stopień zniszczeń wojennych w Lęborku, Łebie i w poszczególnych wsiach oraz majątkach ziemskich, dogodne połączenia kolejowe, dobre warunki bezpieczeństwa.
Należy zaznaczyć wagę tego ostatniego czynnika, częstym bowiem zjawiskiem występującym w roku 1945 były czynione przez Niemców próby zakłócenia stosunków między administracją polską a wojskowymi władzami radzieckimi. Przejawiało się to w różnych formach.

Początkowo Niemcy omijali urzędy polskie, usiłując załatwiać wszelkie sprawy bezpośrednio u władz radzieckich. Na porządku dziennym było składanie w komendach radzieckich licznych nieuzasadnionych skarg na tych Polaków, którzy rezerwowali sobie bądź zajmowali gospodarstwa czy mieszkania. Nie trwało to długo. Zaczął bowiem działać mechanizm samoobrony i samopomocy stworzony przez pionierów dla przybywających osadników i repatriantów. Ten czynnik zabezpieczał ład, zapewniał bezpieczeństwo, utrzymywał porządek.

 W okresie zasiedlania i odbudowy zmieniał się w zasadniczy sposób istniejący tu od wieków porządek. Przełom, jaki dokonywał się wówczas na ziemi lęborskiej, nie miał odpowiednika w całej historii tego regionu.

Decydującym czynnikiem było jak najszybsze uregulowanie stanu posiadania gospodarstw rolnych oraz zagospodarowanie większych majątków ziemskich. W tym celu powołano Państwowe Nieruchomości Ziemskie.
Po zakończeniu odbudowy, w drugim etapie przystąpiono do radykalnej przebudowy struktury społeczno-gospodarczej. Na przebudowę tej struktury potrzebne było całe dwudziestolecie. Dokonana ona została w oparciu o własne czynniki rozwoju, w tym głównie o własne zasoby siły roboczej.
Ten okres, rozpoczynający realizację planu sześcioletniego, określił perspektywę zbudowania materialnych i ustrojowo-prawnych podstaw systemu socjalistycznego. Spowodowało to zmiany w strukturze gospodarki oraz zasadnicze przesunięcia w strukturze społeczeństwa na rzecz ilościowego i jakościowego wzrostu klasy robotniczej i nowej inteligencji.
Nastąpiły zasadnicze zmiany w układzie stosunków społeczno -ustrojowych i produkcyjnych. Wzrosła rola i ciężar gatunkowy klasy robotniczej poważnie rozszerzyły się kadry inteligencji. Zapoczątkowana została socjalistyczna przebudowa wsi.
Uwzględniając jednak słabość kadr i szczupłość posiadanych środków, zwracano uwagę na uruchamianie wszelkiego rodzaju rezerw oraz przypisywano rolę takim czynnikom, jak: socjalistyczny wyścig pracy i ruch racjonalizatorski, uaktywnienie szerokich rzesz społeczeństwa, w tym młodzieży. Z dzisiejszej perspektywy widać wyraźnie, że niekorzystny wpływ na politykę wewnętrzną ziemi lęborskiej na początku lat pięćdziesiątych miały przejawy zastępowania rzeczowej analizy procesów ekonomicznych i politycznych subiektywnymi ocenami, a także wyolbrzymianie roli środków administracyjnych. Dodać należy takie błędy jak: łamanie socjalistycznej praworządności przy tworzeniu spółdzielni produkcyjnych, wadliwą politykę rolną i kadrową.
Przekonywanie i oddziaływanie dobrym przykładem dawało o wiele lepsze efekty w zakresie uspółdzielczania niż metody administracyjne. Metody te częstokroć podważały zdrowe podstawy działania Frontu Narodowego.
Poza partią, która przystąpiła do likwidacji łamania praworządności, istotny udział miał tu Związek Młodzieży Polskiej. Młodzież zrzeszona w ZMP poświęciła dużo swych sił budownictwu nowej rzeczywistości na tej ziemi.
W latach następnych, po okresie planu sześcioletniego, nastąpiły na ziemi lęborskiej zmiany w strukturze klasowej i zawodowej ludności, związane z procesami industrialnymi oraz migracją do miast ludności wiejskiej. Obok zmian w strukturze społecznej ludności miejskiej, nastąpiły przemiany w strukturze ludności na wsi. Zwiększył się obszar użytków rolnych znajdujących się w posiadaniu Państwowych Gospodarstw Rolnych. Odpowiednio też wzrosła liczba zatrudnionych pracowników rolnych.
Okres ten spowodował znaczne przesunięcia i zmiany w składzie i 'strukturze inteligencji, związanej zarówno z rozwojem gospodarki rolnej i socjalistycznym uprzemysłowieniem, jak i upowszechnieniem oświaty i kultury. Na odpowiedzialne stanowiska w administracji politycznej i gospodarczej skierowano znaczne grupy robotników i chłopów.
Znaczenie tego okresu w przemianach społecznych wynika także z tego powodu, że uczyniono poważny krok na drodze
rozwoju socjalistycznej kultury, szkolnictwa i nauki. Zlikwidowano analfabetyzm jako zjawisko masowe. Upowszechniono oświatę, objęto różnymi formami dokształcania niemal całą młodzież do osiemnastu lat. Ziemia lęborska w tym okresie ukształtowała własną odmianę folkloru, choć terytorialnie spokrewniona jest z folklorem obszaru kaszubskiego.
Wprawdzie pierwszy okres tego etapu odegrał doniosłą rolę, ale narosło w tym czasie sporo trudności ekonomicznych i organizacyjnych, które wymagały rozwiązania. Przede wszystkim chodziło o poprawę stopy życiowej ludności oraz pogłębienia w życiu społeczno-gospodarczym socjalistycznej demokracji. Tendencjom do odnowy życia partyjnego i państwowego, powrotu do leninowskich norm i zasad organizacyjnych sprzyjały tendencje w światowym ruchu komunistycznym oraz XX Zjazd KPZR w lutym 1956 roku.
Zwrot w tym zakresie przyniosło VIII Plenum KC PZPR obradujące w Warszawie w dniach 19-21 października 1956 roku. Sprecyzowany wówczas program określał najważniejsze aktualne zadania w dziedzinie politycznej i gospodarczej.
Decydującym czynnikiem, który gwarantuje rozwój Polski na drodze do socjalizmu - stwierdzała uchwała plenum - jest umacnianie kierowniczej roli partii, jako przewodniej siły politycznej i ideologicznej klasy robotniczej oraz narodu. W związku z tym partia musi stanąć na czele walki z siłami zachowawczymi, musi walczyć z próbami hamowania demokracji wewnątrzpartyjnej, musi przewodzić ruchowi przodujących załóg robotniczych, zmierzających do ulepszania metod gospodarowania i zwiększania bezpośredniego udziału klasy robotniczej w zarządzaniu przedsiębiorstwami socjalistycznymi i w rządzeniu krajem. Musi stanąć na czele dążeń chłopów do rozwoju samorządności, pogłębiania demokratyzmu i uprawnień rad narodowych, do podniesienia produkcji rolnej, na czele socjalistycznego ożywionego jak nigdy ruchu umysłowego wśród inteligencji.
Pod koniec lat pięćdziesiątych główny wysiłek władz ziemi lęborskiej zmierzał w kierunku wykonania zadań polityki społecznej i zlikwidowania dysproporcji w rozwoju socjalistycznej gospodarki.
Podjęto szereg kroków zmierzających do ograniczenia nadmiernej centralizacji zarządzania gospodarką oraz zwiększenia uprawnień gromadzkich rad narodowych i samodzielności załóg robotniczych w ramach zespołów Państwowych Gospodarstw Rolnych i innych zakładów pracy. Usprawniono tok opracowywania planów produkcyjnych, utworzono w poszczególnych przedsiębiorstwach fundusz zakładowy, obejmujący obok pewnego procesu wartości produkcji planowej znaczną część wartości produkcji ponadplanowej. Część funduszu zakładowego przeznaczono na wypłacanie w końcu roku specjalnej premii robotnikom i pracownikom danego zakładu, część przeznaczano na cele socjalne - wczasy zakładowe, żłobki fabryczne, część na budownictwo mieszkaniowe. Stworzono warunki dla rozszerzenia udziału klasy robotniczej w zarządzaniu i kierowaniu gospodarką poprzez utworzenie w zakładach i przedsiębiorstwach samorządu robotniczego.
Zmiany wprowadzone w metodach planowania i zarządzania gospodarką przyczyniły się do aktywizacji zakładów przemysłowych, co pozwoliło na utrzymanie wysokiego tempa rozwoju przemysłu. Jego produkcja globalna była w roku 1958 o przeszło 10% wyższa niż w roku 1956. Podniosła się wydajność pracy, zmniejszyły się koszty własne, zwiększyła się rentowność produkcji.
Dnia 9 stycznia 1957 roku KC PZPR i NK ZSL ogłosiły wspólne wytyczne nowej polityki rolnej. Jej głównym założeniem było dążenie do pełnego wykorzystania możliwości produkcyjnych .indywidualnej gospodarki chłopskiej. Dalsze założenia zmierzały do rozwoju sektora socjalistycznego w rolnictwie na rzeczowych zasadach ekonomicznych, społecznych oraz do powiązania sprawy przebudowy socjalistycznej wsi z równoczesnym wzrostem produkcji rolnej.
Zmniejszono obciążenie wsi w zakresie dostaw obowiązkowych, dostawy mleka zostały całkowicie zniesione, obniżono poważnie dostawy zboża, ziemniaków i żywca. Równocześnie podwyższono ceny skupu produktów rolnych i zwiększono nakłady państwowe na rolnictwo.
Nowa polityka rolna stała się czynnikiem, który spowodował poważny wzrost aktywizacji gospodarczej chłopów ziemi lęborskiej i poprawę wyników produkcyjnych. Zlikwidowane zostały odłogi, wzrosła wydajność, wzmogło się zainteresowanie chłopów rozwojem produkcji rolnej, zwiększyła się towarowość. Na wsi zaczęło się rozwijać budownictwo gospodarcze.
Istotne znaczenie miało to, że zmienione warunki spowodowały wzrost inicjatywy społeczno-gospodarczej chłopów, co znalazło wyraz w rozwoju różnych form spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu oraz w powstawaniu kółek rolniczych, spółek wodnych, zespołów produkcji materiałów budowlanych.
Kółka Rolnicze - w myśl wspólnej uchwały KC PZPR i NS ZSL podjętej w czerwcu 1959 roku - stały się na ziemi lęborskiej powszechną samorządną spółdzielczą organizacją chłopską, dysponującą poważnymi społecznymi środkami finansowymi, przeznaczonymi na rozwinięcie szerokiej działalności gospodarczej, w tym zwłaszcza w zakresie pomocy dla indywidualnych rolników.
Osiągnięcia w rozwoju przemysłu i rolnictwa podniosły znaczenie ziemi lęborskiej. Ale niezależnie od tego nie potrafiono zapobiec dysproporcjom w ogólnej gospodarce. Przede wszystkim dawał o sobie znać zbyt słaby rozwój przemysłu lekkiego, usług, a także brak materiałów budowlanych. Obniżyło się-tempo rozwoju gospodarki, zachwiane zostały proporcje w jego podziale.
Za ogólnym rozwojem sił wytwórczych nie nadążały zmiany w systemie zarządzania i kierowania gospodarką. Doraźne posunięcia nie mogły przynieść odpowiednich efektów, ponieważ nie wiązały się one ze wzrostem zainteresowania klasy robotniczej i chłopstwa i z' systematycznym podnoszeniem stopy życiowej. Coraz: częściej też sprawy produkcji odrywane były od codziennych spraw ludzkich, a stały wzrost kosztów utrzymania nie był w dostatecznej mierze rekompensowany zwyżką płac.
Na tym tle rodziły się nastroje niezadowolenia, a to sprzyjało narastaniu krytyki. Trudności gospodarcze, jakie przeżywał kraj pod koniec lat sześćdziesiątych, wymagały ze strony kierownictwa władzy ludowej wyciągnięcia wniosków i podjęcia nowych działań zapewniających dalszy, harmonijny rozwój budownictwa socjalistycznego i zdecydowaną poprawę sytuacji mas pracujących.
Klasa robotnicza niejednokrotnie wyrażała swoje niezadowolenie wobec występujących w toku procesu budowania socjalistycznego państwa negatywnych zjawisk, takich jak: zurzędniczenie aparatu państwowego i biurokratyzm, przejawy odrywania się kierownictwa od mas pracujących, niedomagania w działalności organizacji związkowych, znieczulenie na żywotne potrzeby ludzi pracy. Niezadowolenie to jednak nigdy nie' było skierowane przeciwko samemu socjalizmowi, lecz przeciwko naruszaniu podstawowych jego prawidłowości i odstępstwom od leninowskich norm i zasad.
Ogromny wzrost liczebny i zmiany w strukturze klasy robotniczej zwiększyły niepomiernie jej udział i znaczenie w życiu narodu, wpływ na pozostałe warstwy ludności i na tok dokonujących się przemian.
Istotne zmiany zaszły również w strukturze warstwy chłopskiej. Liczba ludności utrzymującej się wyłącznie z pracy w rolnictwie uległa znacznemu zmniejszeniu. Charakterystyczną cechą przeobrażeń strukturalnych na wsi są coraz ściślejsze więzy jej ludności z systemem socjalistycznym. Dotyczy to zarówno rolników indywidualnych, związanych z nowym ustrojem poprzez coraz liczniejsze i powszechniejsze zrzeszanie się w kółkach rolniczych, system kontraktacji i różne formy więzi z instytucjami państwowymi, odnosi się to również do chłopów-robotników pracujących bezpośrednio w przemyśle uspołecznionym, członków spółdzielni kółek rolniczych, robotników rolnych, wreszcie coraz liczniejszych rzesz mieszkańców wsi pracujących poza rolnictwem bądź w zawodach obsługujących rolnictwo. W tych warunkach tradycyjny podział na ludność wiejską i miejską, na ludność rolniczą i pozarolniczą staje się coraz mniej jednoznaczny.
Znaczne zmiany i szybki rozwój w latach sześćdziesiątych nie ominęły również inteligencji pracującej, z której blisko 90% zdobyło wykształcenie i pozycję zawodową w Polsce Ludowej. Zwiększył się udział młodej inteligencji w życiu społecznym, wzrósł jej wpływ na rozwój gospodarki, na kształtowanie polityki, na rozwój kultury.
Omawiając czynniki przemian strukturalnych ludności, należy wspomnieć również o istniejącej warstwie drobnomieszczańskiej, obejmującej głównie rzemieślników, a także właścicieli drobnych zakładów przemysłowych i usługowych oraz prywatnych kupców.
Warstwa ta obejmowała w roku 1972 zaledwie 2,6% ogółu ludności, w roku 1974 wynosiła już -3,2%. Zdecydowana większość tej tak zwanej inicjatywy prywatnej pełni w gospodarce regionu pożyteczną funkcję w zakresie wzrostu usług dla ludności i produkowania niektórych towarów nie wytwarzanych przez wielki przemysł.
W latach sześćdziesiątych nastąpiły istotne przemiany w rozwoju nauki, oświaty i kultury. Do najważniejszych osiągnięć należy wprowadzenie 8-letniej nauki w szkołach podstawowych,-połączone z poważnym podniesieniem poziomu organizacyjnego szkolnictwa na wsi i istotnym wzbogaceniem programu nauczania. Stopniowy stały rozwój zasadniczych oraz średnich szkół zawodowych to również fakt o dużej doniosłości w dziedzinie oświaty.
Rozwinął się na dużą skalę ruch społeczno-kulturalny. Wielkim bodźcem dla' jego rozwoju były obchody związane z 1000-leciem państwa polskiego, które w sferze kultury znalazły swoje uwieńczenie w Kongresie Kultury Polskiej. Uczestniczyli w nim także przedstawiciele ziemi lęborskiej.
Pod koniec lat sześćdziesiątych Polska stanęła przed jakościowo nowymi problemami społeczno-gospodarczymi. W grupie problemów społecznych na plan pierwszy wysunęła się potrzeba przyśpieszenia tempa wzrostu stopy życiowej ludności. W grupie problemów gospodarczych na czoło wysunęła się potrzeba modernizacji produkcji. Wystąpiła konieczność produkowania towarów reprezentujących wysoki poziom techniczny i technologiczny. Wymagały tego zresztą nie tylko rosnące potrzeby rynku krajowego, lecz także szybki postęp technologiczny w świecie.
Przed rolnictwem stanęło zadanie zwiększania produkcji na potrzeby rynku wewnętrznego. Szybko rosło bowiem wraz ze wzrostem funduszu płac zapotrzebowanie ludności na żywność,. zwłaszcza na mięso i inne produkty wysokobiałkowe. W latach siedemdziesiątych ziemia lęborska stanęła wobec konieczności przyśpieszenia dynamiki rozwoju społeczno-gospodarczego i dokonania przemian jakościowych. Intensyfikacja rozwoju społeczno-gospodarczego stała się jednym z celów polityki naszego kraju.
Cel polityki społeczno-gospodarczej lat siedemdziesiątych cechuje sprzężenie zwrotne między celami społecznymi a gospodarczymi. Cele gospodarcze traktowane są jako narzędzia realizacji celów społecznych, cele społeczne zaś stały się czynnikiem warunkującym realizację celów gospodarczych.
W tym ujęciu postęp społeczny stworzył warunki dla postępu gospodarczego, ten zaś z kolei stał się podstawą postępu społecznego. Poprawa warunków życia jest czynnikiem pobudzającym do aktywnej pracy, do kojarzenia interesów osobistych i społecznych, służy rozwojowi osobowości człowieka, jego sprawności fizycznej, psychicznej i intelektualnej.
Lata siedemdziesiąte - trzeci etap - cechują preferencje udzielane jakościowym czynnikom rozwoju. Odzwierciedla to z jednej strony nacisk na poprawę efektywności gospodarowania, z drugiej zaś na poprawę jakości i nowoczesności produkcji.
VI Zjazd PZPR przyjął koncepcję dynamicznego i wszechstronnego rozwoju gospodarki narodowej, której nadrzędnym celem była systematyczna znaczna poprawa warunków bytowych, socjalnych i kulturalnych społeczeństwa. Temu podstawowemu celowi służył intensywny wzrost sił wytwórczych, sprzęgnięcie gospodarki socjalistycznej z rewolucją naukowo-techniczną, znaczny wzrost społecznej i indywidualnej wydajności pracy, przebudowa i unowocześnienie struktury gospodarczej, zwiększenie efektywności gospodarowania.
Na czynniki przemian społeczno-gospodarczych ziemi lęborskiej w latach 1945-1975 wpłynęły decydujące okoliczności istotne dla całego kraju (przy czym w tym wypadku można mówić o różnicy ilościowej, a niekiedy jakościowej w dziedzinie danego czynnika) oraz specyficzne dla ziemi lęborskiej.
Pomiędzy powyższymi czynnikami występują zawsze mniej lub bardziej ścisłe związki. Związki te mogą mieć charakter bezpośredni - co ułatwia ich ilościowe ujęcie - bądź pośredni. Pośredni lub bezpośredni może być także wpływ różnorodnych czynników przemian społeczno-gospodarczych, przy czym wpływ ten występuje w różnorodnych okresach z różną siłą, i to nie zawsze w sposób jednokierunkowy.
Z ogółu czynników ogólnych - jako najbardziej zasadniczy ze względu na jego zasięg i siłę oddziaływania - należy wymienić czynnik ustrojowy. Decydował on i decyduje w najszerszej skali o celach, metodach, zmianach i warunkach powodzenia polityki społecznej i gospodarczej we wszystkich okresach. Następne czynniki mają charakter społeczno-gospodarczy.
Na strukturę tych czynników działają: poziom rozwoju społeczno-gospodarczego, system funkcjonowania gospodarki, potencjał naukowo-badawczy, kultura społeczeństwa, czynnik przywiązania. Otóż należy tu podkreślić, że czas i ludzie to czynniki decydujące o powodzeniu każdego działania na ziemi lęborskiej.
Czynniki zewnętrzne ogólne to inwestycje, przydział limitów i kredytów, licencje, technologie, usprawnienia koordynacyjne, kooperacja oraaz nauka, która przyczynia się do postępu i rozwoju.
Czynnniki wewnętrzne to zatrudnienie w sferze produkcji materialnej, wydajność pracy, oszczędność środków produkcji oraz zasoby surowcowe.
Do czynników specyficznych zaliczymy czynnik ludzki, decydujący o wszystkich przemianach na ziemi lęborskiej. Drugim istotnym czynnikiem specyficznym byłaby atrakcyjność turystyczno-wypoczynkowa regionu.
Podobnie jak w całym kraju, o całokształcie przemian społeczno-gospodarczych zdecydowały przede wszystkim przekształcenia stosunków produkcji, budowa ustroju socjalistycznego. Obie grupy czynników odegrały szczególną rolę w wykorzystaniu i rozwoju czynnika ludzkiego w tym regionie.
Założenia ideowo-polityczne Ustroju naszego państwa określają fakt podporządkowania całokształtu procesów rozwojowych sprawom człowieka. Idzie przede wszystkim o dostrzeganie nadrzędnej roli człowieka i jego potrzeb w stosunku do pozostałych ¦¦- rzeczowych, czynników przemian społeczno-gospodarczych.
Sytuację mieszkańców ziemi lęborskiej określają trzy zasadnicze czynniki przemian. Pierwszy z nich to ogólna i indywidualna stopa życiowa, wzrastająca z roku- na rok. Drugi czynnik związany jest z, niezbyt wprawdzie precyzyjnym, ale bardzo istotnym pojęciem przeciętnego wzorca czy modelu życia, który jest analogiczny na wsi i w mieście i bliższy jest modelowi, jaki kształtuje się w Gdyni i Gdańsku, a nie w sąsiednich regionach. Trzeci czynnik to obiektywne procesy i zdarzenia zewnętrzne, mające znaczny wpływ na świadomość i postawę społeczeństwa.
Znaczenie tych czynników w miarę upływu czasu rośnie i w analizie bilansowej można stwierdzić, jak istotny wpływ wywierają na pozostałe przemiany regionu.
Społeczeństwo ziemi lęborskiej zmierza do osiągnięcia większej ilości lepszych jakościowo dóbr materialnych. Daje się to zauważyć podczas okresowych przeglądów gmin, kiedy zwraca uwagę dbałość o rozwój poszczególnych jednostek gospodarczych oraz pragnienie osiągnięcia wyższej stopy życiowej.
W wyniku uspołecznienia środków produkcji we władaniu uspołecznionych gospodarstw rolnych znajdowało się w 1975 roku 60% ogółu użytków rolnych, przy średniej dla Polski w roku 1974 ca 18%, a dla województwa gdańskiego 34%. Pryncypialną zasadą władz ziemi lęborskiej w polityce rolnej sektora państwowego było i jest kojarzenie wzrostu produkcji rolnej z systematyczną poprawą warunków bytowych i płacowych w pegeerach. Zasada ta od lat jest realizowana. Pracownicy otrzymują nowe wygodne mieszkania, wyposażone w łazienki, centralne ogrzewanie.
Powstają świetlice, kluby, stołówki, boiska sportowe, organizuje się dowóz dzieci do szkół, przydziela stypendia dla zdolnych uczniów, wprowadza się mechanizację i automatyzację pracy. Dlatego wśród różnorodnych czynników oddziaływania ten czynnik spełnia zasadniczą rolę w przechodzeniu pewnych grup młodzieży do pracy z indywidualnych gospodarstw do pegeerów. Zapewnia się bowiem dobre warunki bytowe, jak również wygodne spędzanie czasu wolnego po pracy.
Już na początku lat pięćdziesiątych ziemia lęborska wyróżniała się w województwie gdańskim oraz w regionie kaszubskim wysokim stopniem uspołecznienia środków produkcji, co, jak już wspomniano, nie pozostawało i nie pozostaje bez wpływu na przemiany demograficzne, zwłaszcza na wsi, i na strukturę zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej. Z roku na rok zwiększający się stopień uspołecznienia środków produkcji w latach siedemdziesiątych przekroczy 60% udziału uspołecznionego sektora w zakresie wszystkich użytków rolnych. Ten istotny czynnik przekształceń wpłynął na przemiany społeczno-gospodarcze tej ziemi.
Stale wzrasta liczba zatrudnionych poza rolnictwem. Przemysł prywatny na ziemi lęborskiej uczestniczy w ca 0,5% wartości produkcji globalnej, a aparat uspołeczniony przyjmuje w punktach skupu ponad 95% produktów końcowych w rolnictwie.
Podobny jest też udział inwestycji sektora uspołecznionego w ogólnej wartości inwestycji. Od 1973 wyraźnie wzrosły inwestycje mieszkaniowe ludności i inwestycje gospodarcze rolników indywidualnych, szczególnie w gospodarstwach specjalistycznych, które mają we władaniu 18% użytków sektora indywidualnego, ale wytwarzają około 35% produkcji towarowej. Ostatnio wyraźnie wzrosła poprawa zaopatrzenia gospodarstw indywidualnych w środki do produkcji, rozszerzono pomoc kredytową i usługową - ukształtowano korzystną relację ekonomiczną, która wywołuje i przyśpiesza pożądane zmiany w rolnictwie oraz zapewnia opłacalność pracy, wzrosły ceny za produkty, ułatwiono sprzedawanie maszyn i urządzeń na dogodnych warunkach, zawarto kontraktacje plantacji na korzystnych warunkach dostawy na wyznaczony termin, umożliwiono sprzedaż ponad umowy kontraktacyjne. Od szeregu lat trwa doskonalenie metod w zakresie rozwoju produkcji rolnej i należy przyznać, że na ziemi lęborskiej widać tego wyraźne efekty zarówno w przemianach w strukturze produkcji rolnej, zmierzającej w kierunku zwiększania podaży produktów pochodzenia zwierzęcego, jak i w zakresie produkcji roślinnej, zmierzającej w kierunku spadku udziału roślin zbożowych w strukturze zasiewów na rzecz zwiększania upraw roślin przemysłowych i pastewnych oraz wzrostu produkcji warzyw i owoców.
Wdrażanie w latach siedemdziesiątych intensywnych metod rozwoju gospodarki wymagało położenia nacisku na jakościową stronę zaspokajania potrzeb. Konsekwentna realizacja strategii społeczno-gospodarczej w latach 1970-1975 sprawiła, że wiele celów i zamierzeń, które dawniej dla znacznej części obywateli ziemi lęborskiej wydawały się nieosiągalne, zbliżyło się i znalazło się w zasięgu realnych możliwości. Wyrażało się to w organizacji Spółdzielni Kółek Rolniczych i ich specjalizacji, specjalizacji pracy PQM-ów, obejmowało specjalizujące się zespoły plantatorów i hodowców, suszenie pasz zielonych, parowanie ziemniaków, produkcję kiszonek na większą skalę, zakładanie sadów.
W miarę podwyższania się poziomu życia i postępujących przemian w strukturze konsumpcji społeczeństwa coraz wyraźniej zaznaczały się humanistyczne aspekty konsumpcji oraz umacniały się jej związki nie tylko ze sferą produkcji, ale również ze sferą kultury.
Najogólniej rzecz biorąc, oznaczało to przechodzenie od niższych do wyższych, bardziej uszlachetnionych form konsumpcji. Na rynku zjawia się coraz częściej konsument, który nie tylko dysponuje większą siłą nabywczą, ale reprezentuje wyższy poziom wykształcenia i kultury. Jego podstawowe potrzeby już zostały zaspokojone, teraz żąda, aby rynek zaspokoił jego coraz bardziej zróżnicowane potrzeby wyższego rzędu. Trwa kształtowanie socjalistycznego modelu spożycia, jednym z podstawowych czynników przyspieszających pozytywne zmiany w tej dziedzinie jest konsekwentna realizacja zasady sprawiedliwości oraz skuteczne przeciwdziałanie nadmiernemu zróżnicowaniu warunków życia, na co społeczeństwo ziemi lęborskiej jest szczególnie uczulone.
Wzrost konsumpcji w latach 1945-1975 to czynnik dynamizujący rozwój społeczno-gospodarczy ziemi lęborskiej. Konsumpcja traktowana była w przeszłości raczej jako jeden z elementów bilansowania planów gospodarczych, a nie jako punkt wyjścia programowania rozwoju społeczno-gospodarczego. Upraszczając można powiedzieć, że proporcje gospodarcze określały wielkość i strukturę konsumpcji - nie tylko indywidualnej, także zbiorowej.
Rozwój i przemiany potencjału gospodarczego stworzyły z czasem możliwość, a zarazem nieodzowną konieczność, uznania konsumpcji za czynnik dynamizujący rozwój gospodarki. Wzrost zaspokojenia potrzeb staje się bowiem w warunkach rozwiniętego potencjału gospodarczego dodatkowym bodźcem przyspieszającym procesy rozwojowe, głównie przez zwiększenie wydajności pracy w wyniku podniesienia poziomu kwalifikacji, kultury, efektywności wypoczynku i innych elementów szeroko pojętej stopy życiowej. Te czynniki doprowadziły z kolei do dalszej intensyfikacji procesu rozwoju społecznego i gospodarczego. W całym okresie, a szczególnie w ostatnim etapie gospodarki ekstensywnej, konsumpcja była jednym z ważnych czynników rozwoju i przemian społeczno-gospodarczych ziemi lęborskiej, spełniała bowiem aktywną rolę w tym procesie.
Dlatego też wzrosła produkcja i podaż towarów rynkowych i usług. W latach 1970-1975 dostawy towarów rynkowych wzrosły o ok. 60%, a podaż usług o ok. 70%, przy wzroście pieniężnych przychodów ludności o ok. 44%. W latach 1970-1975 zwiększyła się produkcja poszukiwanych wyrobów, uzyskano wydatną poprawę ich jakości, podwyższono walory użytkowe i estetyczne oraz wzbogacono asortyment.
Jak już podkreślano, w ustroju socjalistycznym zaspokajanie potrzeb społeczeństwa jest, z jednej strony, celem społeczno-gospodarczego rozwoju, z drugiej zaś jest czynnikiem tego rozwoju, jednym z ważnych wewnętrznych czynników społecznych. Postęp w zaspokajaniu potrzeb społecznych zwiększa bowiem w społeczeństwie zainteresowanie dobrą pracą, przez co wpływa na przyspieszenie wzrostu dochodu narodowego, a tym samym stwarza możliwości postępie- w zaspokajaniu potrzeb społeczeństwa. Zależność ta uznana została w uchwałach VI Zjazdu PZPR za ważny czynnik społeczno-gospodarczy rozwoju kraju.
Szeroko pojmowana konsumpcja społeczna, obejmująca spożycie towarów i usług materialnych, a także niematerialnych, przestała więc być traktowana w latach siedemdziesiątych jedynie jako wynik społeczno-gospodarczego rozwoju i przemian, lecz uznano ją za czynnik rozwoju. Nie oznacza to jednak, że postęp w zaspokajaniu potrzeb społecznych oddziałuje automatycznie na przyśpieszenie rozwoju i przemian społeczno-gospodarczych regionu. Powiązanie między zaspokajaniem potrzeb społecznych a przemianami społeczno-gospodarczymi kształtuje polityka społeczno-gospodarcza. Jest to bardzo ważna funkcja tej polityki,
polegająca na zwiększaniu motywacji niematerialnych, a więc społecznych, moralnych, politycznych. Zwiększaniu motywacji sprzyjało pogłębianie socjalistycznych stosunków społecznych. Z kolei stosunki te stały się społecznym czynnikiem rozwoju, oczywiście wtedy, gdy cechowała je sprawiedliwość społeczna.
Socjalistyczne stosunki społeczne spełniały funkcję czynnika rozwoju przede wszystkim poprzez gwarantowanie wszystkim członkom społeczeństwa równych szans życiowych, nie chodzi tu o równość pozycji społecznej, ale o równość możliwości życiowych.
Zwiększaniu motywacji niematerialnych sprzyjało zawsze lepsze zaspokajanie potrzeb niematerialnych. Zaspokajanie to traktowano na ziemi lęborskiej z jednej strony jako cel, z drugiej zaś jako czynnik przemian społeczno-gospodarczych. Obejmowało ono przede wszystkim podnoszenie kwalifikacji zawodowych poprzez rozwój szkolnictwa wszystkich szczebli, dokształcanie i szerokie udzielanie stypendiów.
Wynikiem tego jest poprawa jakości pracy, będąca jednym z podstawowych czynników społeczno-gospodarczych przemian. Podnoszenie kwalifikacji wpłynęło na lepsze wykorzystanie maszyn i urządzeń produkcyjnych: wyższe- kwalifikacje - jak to zauważono w lęborskich zakładach - to mniej awarii, mniej braków, wyższa jakość produkcji. Podnoszenie kwalifikacji wpłynęło i wpływa na stale rosnący postęp techniczny i technologiczny, determinuje także ogólny postęp społeczno-gospodarczy regionu. Stąd też już od wielu lat zaistniała tu, z jednej strony, potrzeba preferowania rozwoju szkolnictwa i nauki, z drugiej zaś - potrzeba pogłębiania zainteresowania społeczeństwa zdobywaniem wiedzy, podnoszeniem kwalifikacji.
Zaspokajanie potrzeb społeczeństwa w dziedzinie oświaty i nauki należy traktować tu jako cel oraz czynnik społeczno-gospodarczych przemian.
Zaspokajanie potrzeb kulturalnych społeczeństwa, jakkolwiek nie miało bezpośredniego wpływu na rozwój i przemiany społeczno-gospodarcze tej ziemi, pośrednio odegrało bardzo doniosłą rolę. Wpływając bowiem na wszechstronny rozwój człowieka, zwiększało jego zainteresowania podnoszeniem kwalifikacji, zdobywaniem wiedzy, wzrostem kultury pracy. Aktywne kształtowanie potrzeb niematerialnych społeczeństwa ziemi lęborskiej należało i należy do podstawowych zadań systemu tutejszej oświaty, kultury i wychowania.
Dobra praca i dobra płaca to dewiza od czasów wyzwolenia, dlatego też nie spotyka się tu fluktuacji kadr. Załogi zakładów pracy są stałe, istnieje ciągłość pokoleniowa pracy w jednym zakładzie. To przywiązanie do zakładu datuje się od czasów pionierskich, kiedy zaczynało się tu wszystko od nowa.
Oprócz motywacyjnych czynników materialnych, wpływających, na przemiany społeczno-gospodarcze, wchodzi - poza wynagrodzeniem za pracę ¦- szereg czynników o charakterze patriotycznym, politycznym, społecznym i moralnym. Pomiędzy tymi czynnikami a wynagrodzeniem za pracę istnieje ścisła współzależność: często sam wzrost wynagrodzenia za pracę bez tych dodatkowych motywacji nie jest wystarczający dla zrozumienia, że załogi wielu lęborskich zakładów pracy są wyjątkowo stabilne, aktywnie biorące udział w czynach społecznych i wszelkich organizowanych imprezach w tym regionie.
Zwiększaniu motywacji materialnych sprzyjało zawsze lepsze zaspokajanie potrzeb materialnych społeczeństwa ziemi lęborskiej.
Pierwsza grupa potrzeb materialnych obejmuje towary i usługi wpływające na ogólną sprawność, energię życiową i zdrowie człowieka, a więc żywność, odzież, ochrona zdrowia, wypoczynek. Lębork jako jedno z nielicznych miast Wybrzeża posiada nowoczesny dom handlowy, nowoczesną garmażernię, nowe pawilony samoobsługowe, zakłady gastronomiczne, zajazd, nowy szpital oraz całą sieć ośrodków rekreacyjnych, zarówno nad morzem, jak i nad jeziorami, w lasach, na łąkach i wrzosowiskach. W skład drugiej grupy potrzeb wchodzą towary i usługi decydujące o warunkach życia rodziny, przede wszystkim mieszkania i ich wyposażenie.
Do trzeciej grupy należą towary i usługi wpływające na poziom umiejętności i kwalifikacji ludzkich, świadomości społecznej i kultury. Dużą rolę spełnia muzeum z salami wystaw, Młodzieżowy Dom Kultury, Miejski Dom Kultury, kluby zakładowe, świetlice, biblioteki, ogniska młodzieżowe.
Reasumując, oddziaływanie czynników społecznych na przemiany społeczno-gospodarcze ziemi lęborskiej kształtowane było przez odpowiednią strategię społeczno-gospodarczą, odpowiedni system planowania i zarządzania oraz organizację gospodarki. Postęp w zaspokajaniu potrzeb społecznych zawsze wpływał pozytywnie na rozwój i przemiany społeczno-gospodarcze ziemi lęborskiej. Funkcją przemian społeczno-gospodarczych było dostrzeganie właściwych związków między czynnikami rozwoju a ich następstwami i odpowiednie kształtowanie tych powiązań w procesie przemian społeczno-gospodarczych w latach 1945-1975.
Zasadę racjonalnego wykorzystywania gospodarczych czynników przemian na ziemi lęborskiej, mimo trudności i niemożności rozwiązania wielu spraw i stosowania nie zawsze właściwych metod, sformułować można jako zasadę dobrej wydajności bądź jako zasadę oszczędności. Działano tu zawsze zgodnie z zasadą największej wydajności: maksymalizacją celów w przemianach społeczno-gospodarczych, które osiągano przy danych czynnikach. Działanie zgodne z zasadą oszczędności środków to minimalizacja czynników niezbędnych do realizacji danych celów.
Zasada racjonalnego wykorzystywania gospodarczych czynników przemian miała charakter ogólnospołeczny, co oznacza, że cele indywidualne podporządkowywane były celom ogólnospołecznym.
Przeważająca część celów indywidualnych zgodna była z celami ogólnymi, były jednak i takie, które były sprzeczne z celami ogólnospołecznymi. Cele indywidualne nie wystarczały więc do rozstrzygania problemu: jak racjonalnie wykorzystywać czynniki produkcji. Tytułem przykładu: o rozwoju oświaty i jego systemie, służby zdrowia, opieki społecznej, wychowania, nie mogły decydować upodobania indywidualne. Funkcją przemian społeczno-gospodarczych ziemi lęborskiej było takie wykorzystywanie gospodarczych czynników rozwoju, by można było realizować zarówno cele ogólnospołeczne, jak też i indywidualne. Należy przyznać, że społeczeństwo ziemi lęborskiej doszło do przekonania, iż w krótkim okresie mogą być preferowane cele ogólnospołeczne, jednak w okresie długim lekceważenie potrzeb indywidualnych może wpływać na osłabienie czynników motywacyjnych, a w rezultacie na pewne zahamowanie przemian społeczno-gospodarczych.
Gospodarcze czynniki przemian można podzielić na ilościowe i jakościowe. Do pierwszej grupy zaliczyć można: zasoby pracy ludzkiej, zasoby bogactw naturalnych, zasoby majątku trwałego, natomiast do drugiej grupy - postęp naukowo-techniczny i organizacyjny.
Wyrazem racjonalnego gospodarowania pracą ludzką była polityka pełnego zatrudnienia i jego prawidłowa struktura.
Chodziło o zachowanie proporcji między pracą produkcyjną a nie produkcyjną. Do pracy produkcyjnej zaliczano pracę w przemyśle, rolnictwie, leśnictwie, budownictwie, transporcie, łączności, obrocie towarowym itp. (czyli pracę tworzącą dobra materialne zaspokajające ludzkie potrzeby). W transporcie, łączności i obrocie towarowym nie powstają wprawdzie bezpośrednio towary służące zaspokajaniu potrzeb ludzkich, jednak w tych działach gospodarki kontynuowane są procesy produkcji materialnej: dowóz towarów, przechowywanie, sortowanie, opakowywanie itp. (bez czego nie można skonsumować wyprodukowanych towarów).
Do pracy nieprodukcyjnej zaliczano natomiast pracę wykonywaną w sferze usług niematerialnych: pracę w oświacie, ochronie zdrowia, obronie narodowej, wymiarze sprawiedliwości, organizacjach społecznych i politycznych. Jakkolwiek praca nieprodukcyjna nie wpływa bezpośrednio na przyrost dochodu narodowego, jej rola była i jest nie mniej ważna od pracy produkcyjnej, wpływa bowiem na jej jakość.
Polityka racjonalnego zatrudnienia sprzyjała zawsze wzrostowi kultury pracy. Na pojęcie to składa się zespół indywidualnych cech pracownika, jego kwalifikacje, umiejętności, zdolności, szacunek dla dobrej roboty, koleżeńskość itp. Duże znaczenie dla kultury pracy ma też zasób nawyków, będących wynikiem tradycji osadników-pionierów. Szybki postęp techniczny i technologiczny, szczególnie intensywny w ostatnich latach, wymaga coraz wyższej kultury pracy, ona bowiem decyduje, czy nowoczesne maszyny i urządzenia są prawidłowo i z pożytkiem wykorzystywane.
Realizacji polityki racjonalnego zatrudnienia służył jednocześnie odpowiedni system awansów. Szybsza lub wolniejsza kariera zawodowa była funkcją ilości i jakości pracy. Kryterium temu podporządkowana była polityka personalna oparta na obiektywnych, zgodnych z charakterem gospodarki regionu ocenach pracowników.
Następny problem to wykorzystanie bogactw naturalnych. Otóż należyte nimi gospodarowanie było zawsze jednym z ważniejszych czynników przemian społeczno-gospodarczych ziemi lęborskiej. Uznano, że od zasobów bogactw naturalnych i metod ich wykorzystywania zależy tempo i struktura rozwoju gospodarki, złoża mineralne sprzyjały rozwojowi przemysłu ceramiki budowlanej i produkcji materiałów budowlanych, żyzne gleby rozwojowi rolnictwa, las, woda i inne elementy środowiska naturalnego rozwojowi wypoczynku i rekreacji. Rozmiary, struktura i dostępność bogactw naturalnych stanowią podstawę specjalizacji produkcji w skali województwa i makroregionu.
Racjonalne gospodarowanie bogactwami naturalnymi polegało tu - obok prowadzenia intensywnych badań geologicznych w Lęborku, Łebie, Białogardzie, Gęsi i w innych miejscowościach - na zagospodarowywaniu odkrytych bogactw naturalnych nie tylko pod względem zaspokojenia potrzeb bieżących, lecz także z uwzględnieniem perspektywicznych potrzeb kraju jako całości.
Na ziemi lęborskiej rozwojowi wydobycia i przetwórstwa bogactw naturalnych towarzyszy jednoczesny wzrost nakładów na ochronę naturalnego środowiska człowieka, na odzyskiwanie dla rolnictwa terenów po wyeksploatowaniu torfu, gliny, żwiru, marglu, na usuwanie i ograniczanie zanieczyszczeń powietrza, a szczególnie wód rzeki Łeby i strug oraz jezior i stawów.
Wymogi ochrony środowiska naturalnego stanowiły zawsze ważny element planów przestrzennego zagospodarowania tego regionu, decydowały o lokalizacji zakładów przemysłowych i przetwórczych, rozwoju miast, gmin i osiedli. W polityce lokalizacyjnej brano pod uwagę, z jednej strony, zasoby bogactw naturalnych, z drugiej zaś wymogi ochrony środowiska naturalnego i związane z tym koszty przywracania równowagi biologicznej. Unikano szczególnie budowania czegokolwiek na żyznych glebach uprawnych.
Znamienną funkcją przemian społeczno-gospodarczych jest również racjonalne gospodarowanie drugim, obok zasobów naturalnych, składnikiem bogactwa regionu, jaki stanowi majątek trwały. Obejmuje on majątek produkcyjny, a więc hale fabryczne i pomocnicze budynki produkcyjne, maszyny, urządzenia do produkcji oraz narzędzia pracy, a także majątek nieprodukcyjny: domy mieszkalne, szpitale, szkoły, biblioteki, kina, budynki użyteczności publicznej, urządzenia turystyczne wraz z ich wyposażeniem. Wspólną cechą wszystkich środków trwałych jest ich zużywanie się z upływem czasu. Zapewnienie ciągłości rozwoju gospodarczego wymaga więc stałego odnawiania środków trwałych.
O wykorzystywaniu majątku produkcyjnego decydowały następujące czynniki: konserwacja i przygotowanie do pracy, remonty, zmianowość i organizacja pracy. Zła konserwacja maszyn i urządzeń, nieodpowiednie ich przygotowanie do pracy to przyczyny przestojów, a w rezultacie - przyczyny strat czasu pracy ludzi i maszyn. Jak się przekonano, podobne skutki rodzi niewłaściwa polityka remontowa: nieprzeprowadzenie w terminach remontów bądź ich brak powoduje szybsze zużywanie się aparatu produkcyjnego, a więc zmniejszenie jego potencjalnych efektów produkcyjnych.
Praca zmianowa, jaką zastosowano w niektórych zakładach pracy, stwarza warunki dla szybszego zwrotu nakładów poniesionych na zakup maszyn i urządzeń, co ma podstawowe znaczenie dla efektywności gospodarowania.
Polityka inwestycyjna na ziemi lęborskiej znalazła odbicie w sprawnej i szybkiej budowie obiektów inwestycyjnych zarówno w przemyśle, jak i rolnictwie. Inna sprawa, że zdarzały się niekiedy zbyt długie cykle inwestycyjne. Spowodowane to było zbyt szerokim frontem inwestycyjnym w regionie, brakiem mocy przerobowej przedsiębiorstw, brakiem materiałów budowlanych oraz sprzętu na niektórych odcinkach. Szczególnie dotyczyło to wsi.
Ostatnio modernizacja i rekonstrukcja urządzeń produkcyjnych stała się w regionie podstawowym kierunkiem polityki inwestycyjnej. Jej rezultatem jest wzrost efektywności inwestycji. Wyniki produkcyjne osiągane dzięki mc-dernizacji zakładów już istniejących, identyczne z uzyskiwanymi z nowo budowanych, obiektów, wymagały znacznie niższych nakładów inwestycyjnych.
Zmniejsza się jednocześnie napięcie bilansów materiałowych, mniejsze jest obciążenie przedsiębiorstw budowlanych. Inwestycje modernizacyjne wpływają w istotny sposób na poprawę ogólnej efektywności gospodarowania, a zarazem na przemiany społeczno-gospodarcze regionu.
Ważnym elementem w przemianach społeczno-politycznych ziemi lęborskiej było tworzenie warunków dla postępu technicznego i naukowego. Postęp naukowo-techniczny jest bowiem jednym z podstawowych czynników rozwoju społeczno-gospodarczego. Coraz większą rolę odgrywa nauka, a zapewnienie jej normalnego rozwoju oraz możliwości prowadzenia badań podstawowych zmusza do tworzenia dużych zespołów, doskonalenia organizacji pracy tych zespołów i systemu zarządzania nimi, tworzenia rozgałęzionego i coraz sprawniejszego systemu przepływu informacji.
Nie ma obecnie na terenie ziemi lęborskiej żadnej placówki naukowo-badawczej. Zakład Naukowo-Badawczy Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Poraju został zlikwidowany w 1957 roku. Gminy zatrudniają pracowników naukowych i zakładów doświadczalnych: Hodowli Roślin, Zwierząt Gospodarskich i Ochrony Roślin.
Przemiany, które się dokonały na ziemi lęborskiej w latach 1945-1975, to kształtowanie rozwoju społeczno-gospodarczego polegające na wyborze celów społeczno-gospodarczych oraz ich osiąganiu przy wykorzystaniu właściwych, wymienionych tu czynników ogólnych i specyficznych dla regionu.
Charakter wszystkich przemian na ziemi lęborskiej w latach 1945-1975 to - mimo bardzo wielu nie rozwiązanych problemów - przede wszystkim wzrost gospodarczy i wynikające z niego zmiany struktury społeczno-gospodarczej, integracja ekonomiczna i kulturowa, wreszcie wzrost znaczenia w gospodarce województwa gdańskiego i makroregionu nadmorskiego.
Rola czynników przemian społeczno-gospodarczych ziemi lęborskiej na tym się nie kończy. Przedstawione determinanty oddziaływają. nadal, rzeźbiąc na co dzień oblicze nowej rzeczywistości regionu i społeczności osiadłej i urodzonej na tej ziemi po jej powrocie do macierzy.