• Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś
  • Lauenburg in Pommern  -  Lębork  wczoraj i dziś
    Lauenburg in Pommern - Lębork wczoraj i dziś

Lębork w Powojennej Polsce

Lębork w Powojennej Polsce   
 
 
Wyzwolenie Lęborka nastąpiło w sobotę 10 marca 1945 roku w godzinach wieczornych, w ramach operacji pomorskiej. Realizując zadania trzeciego etapu operacji, wojska lewego skrzydła II Frontu Białoruskiego pod dowództwem generała lejnanta Aleksego Panfiłowa kontynuowały od zachodu działania zaczepne w kierunku Trójmiasta. Po opanowaniu Słupska oddziały pancerne i zmotoryzowane rozwinęły gwałtowne natarcie w kierunku wschodnim i nie pozwalając nieprzyjacielowi oderwać się w ślad za jego ariergardami, przeprawiły się przez Łupawę, złamały opór Niemców na przedpolach miasta i uderzyły na Lębork.
 
Próby zdobycia bronionego miasta z marszu nie zakończyły się powodzeniem. Natarcie powiodło się dopiero 9 marca w godzinach popołudniowych, kiedy do rejonu Lęborka podeszły czołowe oddziały 19 armii, 18 brygada pancerna, 2 brygada zmotoryzowana i 102 dywizja piechoty; siły te wspierane ogniem artylerii i uderzeniami lotnictwa 4 armii powietrznej złamały opór nieprzyjaciela na zachodnich krańcach Lęborka i wkroczyły do centrum miasta. W walkach o Lębork i ziemię lęborską brała również udział Pierwsza Polska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte.
Tworzenie administracji państwowej w Lęborku miało przebieg odmienny od pozostałych obwodów Pomorza Zachodniego.
 
W okresie tym ziemia lęborska należała do III Okręgu Ziem Odzyskanych. Pierwszą grupę wysłał do Lęborka Komitet Wojewódzki PPR w Bydgoszczy. Wieczorem 9 kwietnia 1945 roku, w poniedziałek, pierwsi pionierzy wywodzący się z Łodzi - stąd też do grup tej przylgnęła nazwa „szturmówki łódzkiej" - zgłaszają się w Lęborku do komendantury wojennej znajdującej się w budynku przy alei Wolności nr 71. Przyjmuje ich komendant wojenny okręgu Lębork, major Kożurin. Grupa operacyjna zajmuje obiekt przy alei Zwycięstwa nr 69.
 
Przy czynnej pomocy radzieckiego komendanta wojennego, generała Kropotina, w dniu 11 kwietnia 1945 roku odbyło się wspólne zebranie łódzkiej grupy operacyjnej PPR i polskich mieszkańców Lęborka. Na zebraniu tym wybrano władze powiatu i miasta, które później zostały zatwierdzone przez pełnomocnika wojewódzkiej grupy operacyjnej MAP.
 
Pełnomocnikiem obwodowym rządu został Jan Nowakowski, członek PPR, burmistrzem miasta zaś Stanisław Zajączkowski, członek PPS8. Zastępcą burmistrza został Piotr Wiademy, członek PPR, a komendantem Milicji Obywatelskiej Kazimierz Borkowski. Na czele Powiatowego Urzędu Ziemskiego stanął Czesław Dąbrowski, a jego zastępcą do spraw akcji osiedleńczej został Ignacy Krupski. Pierwszym sekretarzem PPR na ziemi lęborskiej zostaje Marian Tarari.
 
Administrację polską w powiecie lęborskim, związaną ściśle z działalnością radzieckiej komendantury wojennej, tworzyła pierwsza grupa operacyjna, która w krótkim czasie, po przybyciu rankiem 1 maja 1945 roku grupy operacyjnej z Piły, liczyła ponad 40 osób.
 
Pierwsze uroczyste spotkanie polsko-radzieckie odbyło się w gmachu ratusza w Lęborku w dniu zakończenia wojny. Wśród przemawiających był również komendant wojenny major Kożurin. Tak oto relacjonuje to spotkanie Ignacy Krupski, jeden z jego uczestników: „Są jednak wydarzenia, które pamiętać się będzie do końca życia. Jedno, to zakończenie wojny. W sali ratusza miejskiego uroczyste spotkanie polsko-radzieckie. Przemawia major Kożurin, tłumaczy Czesław Dąbrowski, który biegle włada rosyjskim w mowie i piśmie. Dalsze przemówienia, toasty, wreszcie męskie łzy radości, że to już koniec, że nareszcie rozpocznie się inne życie".
 
W połowie maja 1945 roku powiat lęborski liczący 1289 km2 podzielony izostał na dwie gminy miejskie: Lębork i Łebę, oraz osiem gmin wiejskich: Cewice, Choczewo, Gniewino, Łebień, Łęczyce, Nowa Wieś, Rozłaziino i Wicko.
Administracyjna granica powiatu biegła wówczas - poczynając od brzegu morskiego - w odległości paru kilometrów na zachód od miasta Łeby poprzez jezioro Łebsko ku miejscowości Gać, a dalej wzdłuż rzeki Łeby do jej zakrętu na wysokości miasta Lęborka. Mijała Lębork kilka kilometrów na zachód i zdążała ku południowi, potem w odległości kilkunastu kilometrów na południe zawracała ku północnemu wschodowi, tworząc klin wysunięty pomiędzy powiaty: słupski, kartuski i wejherowski. Następnie łukiem wygiętym aż po okolice Jeziora Żarnowieckiego osiągała brzeg morski pomiędzy miejscowościami Lubiatowo i Białagóra.
 
Osadnictwo w powiecie lęborskim zaczęło się rozwijać zaraz po wyzwoleniu. Odbywało się to samorzutnie i żywiołowo. Ewidencyjnie przejęto zastaną strukturę użytkowania gruntów: 63% ziemi należało do 93 wielkich majątków prywatnych, chłopi użytkowali jedynie 26% ziemi.
 
Państwowy Urząd Repatriacyjny, Oddział w Lęborku, został zorganizowany w dniu 25 czerwca 1945 'roku przez PUR w Koszalinie. Na samym początku uruchomiano referaty: osadnictwa wiejskiego, osadnictwa miejskiego, transportu, pracy, finansowo--budżetowy i ogólny. Referat osadnictwa wiejskiego rozpoczął pracę jako ostatni, w dniu 1 sierpnia 1945 roku. Pracą tego referatu kierował Stanisław Szewczuk. W pierwszej fazie referat ten liczył ośmiu pracowników.
 
W dniu 17 lipca 1945 roku wojewoda gdański wydał obwieszczenie, mocą którego powiat lęborski włączony został do województwa gdańskiego. Łącznie z powiatem lęborskim włączono do województwa gdańskiego następujące powiaty z okręgu Pomorza Zachodniego: Bytów, Miasto, Słupsk i Sławno. Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 maja 1946 roku (Dziennik Ustaw RP nr 28 poz. 177) z dniem 28 czerwca 1946 roku zostają wyłączone z województwa gdańskiego powiaty: Miastko, Sławno, Słupsk i Bytów. Ziemia lęborska pozostała w granicach województwa gdańskiego.
 
W obwodach Ziem Odzyskanych wchodzących w skład województwa gdańskiego do sierpnia 1945 raku utworzono tylko dwie miejskie rady narodowe, w Elblągu, w dniu 8 czerwca 1945, oraz w Lęborku - 11 lipca 1945 roku0.
Miasto Lębork zniszczone było w piętnastu procentach. Hale fabryczne opuszczone i (zdewastowane. Najcenniejsze urządzenia mechaniczne uszkodzone, porozbierane, częściowo wywiezione. . Nie było surowców do produkcji. To wszystko powodowało, że uruchomienie lęborskich fabryk mogło nastąpić - w najlepszym wypadku - dopiero za kilka miesięcy. Aby uruchomić produkcję w zdewastowanych zakładach, trzeba było korzystać z usług rzemiosła. Pomocy ze strony rzemiosła oczekiwali również osadnicy. Dlatego też było naturalne, że w Lęborku przede wszystkim zaczęły powstawać warsztaty rzemieślnicze. Warsztaty te zresztą także wymagały remontów oraz uzupełnienia parku maszynowego, narzędzi i materiałów.
 
Już jesienią 1945 roku uruchomiono pierwsze zakłady stolarskie, krawieckie, szewskie, kowalskie, szklarskie, ślusarskie, murarsko-zduńskie i malarskie. Przemysł ruszył dopiero na początku 1946 roku, po dokonaniu najkonieczniejszych remontów.
 
Zaczyna pracę, w szczupłym co prawda zakresie, Wytwórnia Drożdży w Maszewie, rozpoczyna bardzo ograniczoną produkcję roszarnia lnu w Lęborku, rozpoczynają w powiecie prace gorzelnie, mleczarnie, młyny. Rusza rektyfikacja spirytusu w Lęborku, zaczynają pracę tartaki w Łebie, Borze, Nowej Wsi i w Lęborku. Rozpoczyna pracę fabryka papy i fabryka beczek w Lęborku. Zaczynają kampanię cegielnie nr 1 i 2 w Lęborku oraz w Lędzie-chowie. Przemysł miejscowy przejmuje i uruchamia dużą stolarnię mechaniczną. Wszystko to odbywa się przy niezwykle szczupłych środkach finansowych oraz przy niskim stanie osobowym załóg.
 
Ziemia lęborska po wyzwoleniu zaliczona została do regionu kaszubskiego i znalazła się we wszystkich trzech okręgach produkcyjnych makroregionu gdańskiego. Od zarania też, zarówno ze względów klimatycznych jak i glebowych, powiat lęborski był zaliczany do powiatu specyficznego, odmiennego od pozostałych powiatów kaszubskich, które tworzyły region kaszubski województwa gdańskiego.
 
Pomimo że 'ziemia lęborska została wyzwolona w dniu 10 marca 1945 roku, to trwające nadal działania wojenne w rejonie Gdyni i Gdańska, jak również ruchy wojsk sprawiły, że pierwsze siewy wiosenne zostały tu wykonane tylko częściowo. Dlatego właśnie, jak również z powodu braku ludzi, koni, taboru i zaprzęgu wyniki żniw były mierne. Dodatkową okoliczność stanowił fakt, że większość majątków ziemskich pozostawała nadal w administracji Armii Czerwonej. Klucz: Rosiee, Janowice i poszczególne, pojedyncze folwarki. Część gospodarstw rolnych była zdewastowana, brakowało bydła i trzody chlewnej, dotychczasowi użytkownicy gospodarstw rolnych byli w rozsypce, uciekli przed działaniami wojennymi lub przygotowywali się do wyjazdu za Odrę, a ponadto akcja osiedleńcza na początku przebiegała żywiołowo.
 
W tej trudnej sytuacji politycznej i gospodarczej państwa nakazem chwili było w możliwie najkrótszym czasie przekreślić cały niemiecki stan posiadania i zasiedlić teren ludnością z centrum kraju. Zasady osiedlania zostały opracowane metodycznie. Plan uwzględniał wszystkie zasadnicze czynniki racjonalnego rozmieszczenia napływających ludzi zarówno do majątków ziemskich, jak i gospodarstw rolnych. Celowo na przykład odprowadzano ludność do lęborskiego z nadmiernie zagęszczonych okolic powiatu wejherowskiego, kartuskiego czy ikościerslkiego.
 
Wykonanie planu było utrudnione z powodu napływu osiedleńców, którzy przybywali samorzutnie. Należy odnotować, że poważny odsetek pierwszej fali napływającej ma ziemię lęborską stanowili bądź to przejezdni, którzy jechali dalej na zachód lub też wracali do głębi kraju, bądź spekulanci szabrujący majątek żywy i martwy.
 
Z drugiej strony, uciekali też ludzie dobrej woli, zniechęceni nie unormowanymi warunkami, uniemożliwiającymi czy raczej utrudniającymi spokojne zagospodarowywanie się. Ta kategoria ludzi powracających do swoich poprzednich miejsc zamieszkania przyczyniała się do powiększania chaosu i wytwarzając powrotną falę dezorientowała władze w ocenie stanu i możliwości akcji osiedleńczej.
 
Powiat lęborski posiadający w roku 1945 strukturę „niemiecką" różnił się zasadniczo od pozostałych powiatów regionu kaszubskiego województwa gdańskiego. Różnice wyrażają się znacznie większym udziałem gospodarstw pomad 10 ha i stosunkowo' małym odsetkiem gospodarstw do 5 ha.
 
Przy rozpatrywaniu w tych powiatach przedwojennego stanu inwentarza żywego (1938), dostrzega się różnicę dotyczącą liczby sztuk przypadającej na 100 ha użytków rolnych. Odnosi się to do odzyskanego powiatu lęborskiego i trzech sąsiednich dawnych powiatów znajdujących się w granicach Polski.
 
Tucz trzody był przed wojną intensywny. Sprzyjał temu zapewniony zbyt do Niemiec, przy czym jakości produktu zbyt rygorystycznie nie przestrzegano. W powiatach kaszubskich warunki intensywnego tuczu nie były tak dogodne, gdyż pojemność rynku wewnętrznego była bardziej ograniczona, a przestawienie tuczu w kierunku eksportu (bekon) napotykało trudności z powodu wysokich wymagań rynku. I tak, Anglicy stawiali wymogi nie tylko dotyczące jakości, żądali także jak najściślejszego dostosowania wyglądu zewnętrznego i opakowania do standardu. Trudności te powoli były przełamywane. Polska zaczęła zdobywać rynek angielski, a produkcja pomorska w tym przodowała, choć nie zdążyła dojść do zupełnego rozkwitu.
 
Po wyzwoleniu w powiecie lęborskim stan pogłowia był zdziesiątkowany. Resztki znajdujących się koni i krów wałęsały się bezpańsko po polach, bez opieki. W tej sytuacji kwitł niedozwolony handel bydłem i końmi. Szybka organizacja Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa przejawy takiej przedsiębiorczości szybko zlikwidowała, a w miarę napływu na wieś osadników, zwierzęta hodowlane uzyskały odpowiednią opiekę i pogłowie zaczęło szybko wzrastać. Do wzrostu pogłowia przyczyniły się iakże dostawy zagraniczne: z UNRRA i Danii.
 
Pierwszy spis inwentarza żywego dokonany został przez sołtysów powiatu lęborskiego w grudniu 1945 roku. Zapis autora, uczestnika tego spisu na terenie gminy Wicko.
 
Wprawdzie ogromna praca pierwszych osadników w początkowych miesiącach prowadzona była żywiołowo, niejednokrotnie chaotycznie, ale ewidencję zastanego majątku prowadzono tu od początku. To, co zostało zarejestrowane jeszcze przez sołtysów niemieckich, a sprawdzone przez pierwszych urzędników powstałych gmin: maszyny czy urządzenia rolnicze, warsztaty, inwentarz żywy i martwy, meble - stanowiło majątek, który był przekazywany osiedlającym się ludziom. Pilnowano tego majątku jak oka w głowie, nie chcąc, by padł ofiarą szabrowników i kombinatorów.
 
Szybko zorganizowano służbę zarządów gminnych, wybrano sołtysów. Powstały nowe jednostki organizacyjne w Lęborku i Łebie oraz w innych miejscowościach, w których mieściła się siedziba gminy. W pierwszych miesiącach ta pionierska praca nie była opłacana w gotówce. Posiłki jadano w stołówkach przy komendach gminnych Milicji Obywatelskiej. Raz na jakiś czas przydzielano kilka litrów spirytusu, 'kilka kilogramów masła i innych produktów żywnościowych. Pierwsze wypłaty w gotówce notowano w ostatnich miesiącach 1945 roku.
 
Zorganizowano pierwsze nadleśnictwo, ewidencyjnie lasy państwowe liczyły wówczas 33 450 ha. Powiat lęborski posiadał 8885 ha wód, w tym 22 jeziora małe i duże.
 
Specyficznym zagadnieniem wyzwolonego powiatu lęborskiego to melioracja i wykorzystywanie znacznych obszarów torfowych. Niemcy uruchomili tu cały system melioracji w kompleksie łąk w dolinie rzeki Łeby dla dużych obszarów użytków zielonych, 18 000 ha po obu stronach rzeki, w tym połowa znajdowała się w powiecie słupskim. Urządzenia melioracyjne z chwilą wybuchu wojny w 1939 roku zostały w dużym stopniu zdewastowane. Wpłynęło to ujemnie na rozwój gospodarki hodowlanej.
 
Nie przerwał pracy Zakład Naukowo-Badawczy w Poraju w gminie Wicko, opracowujący metody zagospodarowania gleb torfowych i użytków zielonych w dolinie rzeki Łeby8. Zakład rozpoczął prace badawcze po wyzwoleniu na bazie instytutu naukowego, czynnego tu za czasów niemieckich od 1900 roku.
 
Nie można pominąć działalności służby weterynaryjnej. Latem 1945 roku zorganizowano Powiatową Lecznicę Zwierząt, którą kierowało dwóch lekarzy weterynarii, przy udziale dwóch wykwalifikowanych sanitariuszy.
 
Zaraz po wyzwoleniu uruchomiono 20 urzędów i ajencji pocztowych. Czynne były dwie centrale automatyczne, zainstalowano 738 aparatów telefonicznych. Placówki pocztowe do końca roku, według stanu ma dzień 31 grudnia 1945 roku, zatrudniały 146 osób.
 
W trzy miesiące od wyzwolenia, to jest w maju, ruszyły bezpośrednie pociągi do Gdyni, Słupska, następnie do Łeby i Choczewa. Odbudowano też linię kolejową do Kartuz i Maszewa. Nie odbudowano jedynie linii do Bytowa. W roku 1945 przewieziono przez lęborski węzeł 211 407 osób i 24 241 ton towarów.
 
Początkowo na terenie ziemi lęborskiej nie było żadnego obiegowego środka płatniczego. Należało jednak myśleć o zaopatrywaniu napływających osadników w żywność, dlatego też natychmiast uruchomiono w Lęborku pięć punktów rozdzielczych, w których wydawano racje żywnościowe meldującym się Polakom. Uruchomiono stołówkę przy ulicy Zwycięstwa 5, w której wydawano posiłki przyjezdnym. Wydawane produkty i posiłki były nieodpłatne, pochodziły bowiem z zapasów istniejących przy Urzędzie Pełnomocnika Rządu do spraw Handlu i Aprowizacji. Punkty te istniały do końca czerwca 1945, a stołówka do października 1945 roku.
 
Rosnące zasiedlanie powiatu spowodowało powstawanie placówek handlowych, organizowanych przez 'indywidualnych kupców. W miarę usprawniania transportu i wzrostu sieci oraz operatywności handlu hurtowego, zwiększała się różnorodność asortymentu towarowego.
 
W reku 1945 powstała w Lęborku hurtownia Centrali Spółdzielni Spożywców „Społem" oraz Powiatowa Spółdzielnia Rolni-czo-Handlowa, która prowadziła skup ziemiopłodów oraz rozprowadzała przydzielone ziarno siewne, ziemniaki i nawozy sztuczne.
 
W grudniu 1945 roku czynnych było w Lęborku i Łebie 25 sklepów oraz 15 punktów gastronomicznych, natomiast na wsi lęborskiej czynnych było 26 punktów sprzedaży detalicznej i 10 punktów gastronomicznych.
 
W zakresie gospodarki komunalnej panował w Lęborku całkowity chaos. Od samego początku na władze miasta spadł ciężar zarządzania poniemieckimi budynkami mieszkalnymi. Wydział kwaterunkowy przydzielał osiedleńcom budynki i mieszkania.
 
Zaraz na początku uruchomione zostały wodociągi uszkodzone przez Niemców, następnie Rzeźnia Miejska i Zakład Oczyszczania Miasta.
 
W grudniu 1945 reku gospodarka komunalna w Lęborku przejęła pod swój zarząd następujące obiekty:
 
Ulice i place (łącznie a - b - c) 48,0km
a) o nawierzchni ulepszonej 9,7km
b) o nawierzchni nie ulepszonej 14,1km
c) gruntówka 24,2ton
Chodniki (łącznie a - b) 37,3kim
a) o nawierzchni ulepszonej 3,0km
b) o nawierzchni nie ulepszonej 34,3km
Mosty i wiadukty (łącznie a - b - c ) 282,0m
a) stalowe 25,0m
b) żelbetowe i kamienne 161,0m
c) prowizoryczne, drewniane 96,0m
Powierzchnia ulic i placów
(łącznie a - b - c) 283,0tys.m2
a) o nawierzchni ulepszonej 70,6tys.m2
b) o nawierzchni nie ulepszonej 77,2tys.m2
c) gruntowe 135,2tys.m2
Powierzchnia chodników
(łącznie a - b) 86,1tys.m2
a) o nawierzchni ulepszonej 11,0tys. m2
b) o nawierzchni nie ulepszonej 75,1tys. m2
Powierzchnia mostów i wiaduktów
(łącznie a - b - c) 363,8m2
a) stalowe 56,1m2
b) żelbetowe i kamienne 210,6m2
c) prowizoryczne, drewniane 97,1m2
Punkty świetlne (w tym elektryczne)
8. Studnie publiczne
9. Zieleń miejska
10. Lasy komunalne, w tym las parkowy
11. Ogrody działkowe
12. Plaża nad rzeką Łebą, częściowo zdewastowana
13. Basen
 
Na przestrzeni lat gospodarka komunalna przechodzi ewolucję i reorganizację. Powstaje Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych, natomiast przedsiębiorstwa użyteczności publicznej przekształcają się w Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej.
 
Pierwszy hotel w Lęborku prowadziła Spółdzielnia Spożywców „Społem" w obiekcie, gdzie mieściła się reprezentacyjna restauracja „Resursa Obywatelska".
 
Oświata, kultura, zdrowie - oto trzy dziedziny, wokół których budowało się na terenie powiatu /nowe życie, życie polskiej społeczności.
 
Pionierzy lęborscy na pierwszy plan wysunęli zagadnienie oświaty i kultury oraz rozwój urządzeń zdrowotnych. Ten właśnie czynnik zadecydował o dalszym rozwoju życia gospodarczego i społecznego ziemi lęborskiej.
Nauczyciel ma 'ziemi lęborskiej był pierwszym działaczem w terenie; stawał się orędownikiem polskiej nacji stanu. Nie tylko uruchamiał szkołę i uczył w niej, prowadził także kursy repolonizacyjne dla autochtonów, organizował życie społeczne na wsi, był łącznikiem między ludnością gminy a władzami powiatowymi.
 
W roku szkolnym 1945/194.6 czynnych było 47 szkół podstawowych, do których uczęszczało 1933 dzieci. Do końca 1945 roku na ziemi lęborskiej pracowało już nad wychowaniem dzieci osadników i autochtonów 105 nauczycieli.
Pierwsze dwa przedszkola powstały w 1946 roku. Biblioteka powiatowa w grudniu 1945 roku liczyła 960 tomów; czynna już była w każdej gminie świetlica. Pod koniec roku 1945 było ogółem w powiecie 15 świetlic.
 
Od 10 marca do 10 lipca 1945 roku szpital w Lęborku podlegał komendantowi wojennemu szpitala - majorowi Armii Czerwonej, lekarzowi Sufikowi10. Szpital, mimo że bazował na wojskowej służbie zdrowia, przeznaczony był także dla ludności cywilnej, a zwłaszcza dla byłych więźniów obozów koncentracyjnych i obozów jenieckich oraz dla obcokrajowców przywiezionych na przymusowe roboty. Opiekowano się również ludnością niemiecką przybyłą z Prus Wschodnich, Litwy i innych terenów.
 
Pierwszym polskim lekarzem, który przybył na teren Lęborka i przystąpił z miejsca do pracy, był dr medycyny Julian Węgrzynowicz. Przebywał on w czasie wojny w obozie koncentracyjnym w Stutthofie. Był uczestnikiem znanego „marszu śmierci" do Naw-cza i Łowcza, miejscowości znajdujących się na terenie ziemi lęborskiej. Pierwszego kwietnia 1945 roku został głównym lekarzem szpitala. Pod koniec kwietnia 1945 roku szpital - przeznaczony w zasadzie dla 150 chorych - przyjmował w kilku przystosowanych obiektach mieszkalnych i gmachu liceum 1500 chorych. Opiekę nad pacjentami objął 'międzynarodowy zespół lekarzy11. W późniejszych latach lęborski szpital liczył tylko 53 łóżka.
 
Pod koniec 1945 roku, dzięki inicjatywie nauczycieli i lekarzy, zorganizowano 10 kursów repolonizacyjnych, 10 kursów dokształcających oraz 3 kursy o programie gimnazjalnym.
Rok 1945 zamknięto w sieci szkolnictwa podstawowego takim zestawieniem:
15 szkół z jednym nauczycielem, 14 szkół z dwoma nauczycielami,
4 szkoły z trzema nauczycielami,
5 szkół z czterema nauczycielami,
10 szkół z pięcioma i więcej nauczycielami.
 
Ogólnie w powiecie czynne były wówczas 102 izby szkolne. Uruchomiono w 1945 roku także gimnazjum i liceum ogólnokształcące. Dnia 21 lipca 1945 roku Stanisław Iwanowicz został upoważniony przez Kuratorium Okręgu Szkolnego w Gdańsku z siedzibą w Sopocie do zorganizowania w Lęborku szkoły średniej. W tym czasie Lębork już liczył trzy tysiące Polaków. W grudniu 1945 roku czynnych było w tej szkole 10 klas, a 264 uczniów było nauczanych przez 12 pedagogów.
 
Patrząc z perspektywy czasowej na rozwój gospodarki ziemi lęborskiej w pierwszym roku po wyzwoleniu, wydawać by się mogło, że rozwój ten przebiegał planowo i spokojnie. Tymczasem każdy, kto rozwój ten obserwował na miejscu od pierwszych dni ugruntowywania się polskiej władzy w tym regionie, wie, że tak nie było.
 
Były trudności jak w każdym innym powiecie, dźwigającym się z ruin wojennych, odbudowującym się od podstaw. Były jednak trudności specyficzne, komplikacje dodatkowe. Ziemia lęborska graniczyła ze starymi powiatami, których ludność wykupywała maszyny rolnicze i inne urządzenia, inwentarz żywy, meble. Ruchy migracyjne i inne „wędrówki ludów" były bardzo wielkie. Notowano przypadki szabrowania już nie tylko mebli, ale i pieców kaflowych, płyt nagrobnych i wszystkiego, co podeszło pod rękę.
 
Powstawały trudności przy znajdywaniu „wspólnego języka", tu bowiem zbierali się przybysze ze wszystkich stron. Zapobiegała temu ofiarnie pracująca Służba Bezpieczeństwa, Milicja Obywatelska, nauczycielstwo, ludzie skupiający się wokół pierwszych władz gminnych, ormowcy.
 
Zaczęli ginąć pierwsi ludzie, milicjanci, ormowcy. Powstał nowy typ człowieka, osadnika-pioniera, broniącego zastanego majątku i walczącego, aby rozwój tej ziemi przebiegał prawidłowo, zgodnie z perspektywicznymi planami odbudowy kraju.
 
W roku 1945 wobec braku koni, nawozów, maszyn i urządzeń, a przede wszystkim ludzi, zanotować można wystąpienie pierwszych odłogów. Wiosną nie zasiano, na zimę również nie zdążono zaorać ani zasiać wszystkich gruntów. Przybyli ludzie z różnych stron kraju nie umieją gospodarzyć na tych ziemiach. Nie znają tutejszego klimatu, gleby, nie potrafią obchodzić się z ocalałymi maszynami i urządzeniami rolniczymi. Kłopoty te stopniowo będą pokonywane.
 
Od lata 1945 wojska Armii Czerwonej zaczynają przekazywać władzom polskim majątki ziemskie. Dokonuje się pierwszych spisów, inwentaryzacji urządzeń, mebli, maszyn, ziemi, odłogów, ugorów. Do końca 1945 roku opanowano sytuację gospodarczą oraz zabezpieczono mienie.
 
Najważniejszym czynnikiem zabezpieczającym spokój, ład i porządek na ziemi lęborskiej były różne formy samoczynnie zorganizowanej samopomocy sąsiedzkiej.
 
Młodzież, która skupiała się przy utworzonych w gminach i posterunkach Milicji Obywatelskiej świetlicach, zaczęła rozwijać życie kulturalne i dbała o bezpieczeństwo wsd i majątków. Od letnich miesięcy 1945 roku zorganizowano nocne warty. Milicja przydzielała broń tym osadnikom, którzy osiedlali się na skraju wsi. Patrolowano pola, drogi i całe okolice. Młodzież ze Związku Walki Młodej, „Wici" i OM TUR przewodziła każdej akcji społecznej. Odbudowywano^ .szkoły, doprowadzano do porządku zdewastowane gospodarstwa.
 
Ludność wzajemnie sobie pomagała. W pierwszym okresie sołtysi rozdzielali mleko dla dzieci i starców. Otrzymywali je Polacy i Niemcy, bez różnicy. Wyznaczane podwody przywoziły lekarzy, położne, księży.
 
Sprawną organizacją likwidowano występujące „dzielnicowe" zawiści. Likwidowano (tafcie przypadki w zarodku, odwołując się do szeroko zakrojonej pomocy sąsiedzkiej i czynów społecznych.
 
Właśnie w czynach społecznych przodowała zawsze ziemia lęborska. Powstały w ten sposób pierwsze na Wybrzeżu Domy Ludowe w Nowej Wsi, Wicku, Choczewie. Tu jako pierwsze w kraju powstały stałe kina wiejskie. Tu zainstalowano pierwsze oświetlenie ulic wiejskich. W Łebie powstał pierwszy w kraju klub „Ruchu". Z Łeby wyruszyła pierwsza wyprawa przez Bałtyk tratwą „Nord". Pożeglował nią Polak Andrzej Urbańczyk z Łeby.
 

Jak zawsze jednak o powodzeniach i następnie dynamicznym rozwoju ziemi lęborskiej zdecydował czynnik ludzki. O miejscach pamięci na ziemi lęborskiej, poległych w walce o utrwalenie władzy ludowej i ofiarach z pierwszego okresu osadnictwa autor pisze w pracy pt. Lębork, m.in. na podstawie opracowania dr Józefa Ziniewicza.